Đau nhức là gì?
Đau là một cảm giác khó chịu gắn liền với tổn thương mô trực tiếp hoặc gián tiếp. Đau không phải là một bệnh, nhưng là một cảm giác chủ quan cho thấy có cái gì đó không ổn đang xảy ra bên trong cơ thể con người. Mỗi người định nghĩa nó theo một cách khác nhau và khả năng chịu đau cũng thay đổi tùy theo từng người
Chúng ta nhận thức được cảm giác đau như thế nào?
Nhận thức về cơn đau là một cơ chế phức tạp, liên quan tới cả hệ thống thần kinh trung ương và ngoại vi (não và tủy sống). Những cơ quan cảm nhận đặc biệt nhạy cảm với kích thích nguy hại được gọi là ‘noci-ceptor’ (cơ quan nhận biết cảm giác đau). Những noci-ceptor này thực chất là các đầu dây thần kinh thường thấy ở hầu hết các mô của cơ thể và chúng có thể bị kích thích khi gặp tác động nhiệt, cơ học, hóa chất và năng lượng điện.
Những tín hiệu này được truyền qua dây thần kinh ngoại vi tới tủy sống, tại đây các xung cảm giác đau có thể bị biến đổi. Trong tủy sống sẽ tiết ra các hoạt chất hóa học được gọi là chất dẫn truyền thần kinh (neurotransmitter). Xung tín hiệu đau mạnh được truyền đến não bộ, còn những xung yếu bị chặn lại bởi các biến đổi trong tủy sống. Đây là lý do tại sao khi ta xoa bóp vùng bị đau, thì cảm giác đau giảm đi.
Các tín hiệu được truyền từ tủy sống đến não bộ, tại đây não thực hiện chức năng biểu cảm cho cơn đau. Não bộ sẽ phân tích các tín hiệu và gửi tín hiệu qua dây thần kinh vận động tới vùng đau, làm co cơ và tách phần của cơ thể khỏi các đối tượng gây hại. Đau là một trạng thái duy nhất cho ta cảm giác khó chịu, không giống như các cảm giác khác.
Cách phân loại các cơn đau?
Đau có thể được phân loại theo thời gian diễn ra.
Đau cấp tính: Đây là loại đau đớn ngay sau khi gặp chấn thương. Nó có vai trò bảo vệ, cảnh báo, giúp người ta nhận thức được rằng một cái gì đó không ổn và thúc đẩy họ tự vệ và ngăn chặn những tổn thương tiếp theo. Thời gian diễn ra của đau cấp tính thường ngắn hơn và kèm theo buồn nôn, nôn, lo lắng, tim đập nhanh, tăng nhịp thở, huyết áp cao, ra mồ hôi và giãn đồng tử.
Đau mãn tính: cơn đau được coi là đau mãn tính nếu thời gian đau kéo dài từ 3 tháng trở lên, đau loại này có thể cản trở hoạt động của cơ thể hoặc tại khu vực bị ảnh hưởng. Nguyên nhân gây đau mãn tính thường không rõ rệt. Thông thường, loại đau này không ảnh hưởng đến nhịp tim, nhịp thở, huyết áp, hoặc đồng tử mắt, nhưng có thể gây ra vấn đề khác như suy nhược tinh thần, ngủ không ngon, suy nhược cơ thể, ăn mất ngon, giảm cân, và giảm ham muốn tình dục.
Cách thức chẩn đoán cơn đau?
Chúng ta thường cố gắng xác định xem nguyên nhân đau đớn là do tổn thương trên cơ thể hay là do bệnh tật. Bởi vì có nhiều lý do dẫn đến gây đau, nên bệnh án chi tiết là một bằng chứng cần thiết giúp chẩn đoán cơn đau. Một số điểm cần lưu ý khi chẩn đoán cơn đau:
- Vị trí đau: Bệnh nhân có thể được yêu cầu chỉ ra vị trí cảm thấy đau nhất.
- Thời gian đau: bạn cho biết cơn đau đã kéo dài bao lâu. Thời gian được tính theo giờ, ngày, tháng hoặc thậm chí là theo năm.
- Diễn biến cơn đau: đau “liên tục” hay “ngắt quãng”.
- Mức độ đau: Bạn có thể được yêu cầu đánh giá mức độ đau của mình theo thang từ 1-10.
- Phạm vi: Đau ở một chỗ, nhiều chỗ hay lan truyền đến các bộ phận khác của cơ thể.
- Đặc tính: Bạn cảm nhận cơn đau như thế nào. Diễn tả theo các mức độ: đâm, đốt, chích, gặm nhấm, âm ỉ, mất cảm giác, dồn dập, quằn quại, choáng váng, v.v… Mặc dù rất khó có thể mô tả cơn đau bằng lời, nhưng điều này giúp tìm ra đặc điểm bệnh tốt hơn.
- Mức trầm trọng của cơn đau: Những gì gây đau đớn trên và những gì làm cho nó trở nên trầm trọng hơn.
- Thời điểm đau: Có điểm gì đặc biệt đáng chú ý về thời điểm cơn đau xảy ra hay không (ví dụ như sau bữa ăn hay sau khi tập thể dục, v.v…).
- Chữa trị: Điều gì giúp cải thiện tình trạng đau.
- Những biểu hiện đi kèm: Có hay không các triệu chứng đi kèm với cơn đau (ví dụ như nôn, buồn nôn, sốt, nhức đầu, v.v…).
Cách thức điều trị cơn đau?
Nói chung, các cơn đau cấp tính có thể được chữa trị bằng nhiều cách. Điều trị các cơn đau mãn tính thường vấp phải nhiều khó khăn hơn. Thường người ta chú trọng nhiều hơn vào cách điều trị không dùng thuốc và giúp bệnh nhân đối phó với cơn đau.
Điều trị bằng thuốc:
Nguyên tắc cơ bản của điều trị bằng thuốc là kê đơn thuốc giảm đau phù hợp tùy theo mức độ của cơn đau. Sau đây là một số loại thuốc giảm đau thông dụng:
- Paracetamol
- Thuốc chống viêm không chứa steroid (NSAIDS)
- Opioids (Codein)
Điều trị không dùng thuốc:
Một số phương pháp điều trị phổ biến không dùng thuốc để đạt được hiệu quả trong điều trị các cơn đau bao gồm:
- Vật lý trị liệu
- Trị liệu bằng mát-xa
- Liệu pháp nóng
- Liệu pháp lạnh
- Kỹ thuật điều trị tâm lý (Rèn luyện cho bệnh nhân kỹ thuật đối phó với cơn đau)
- Phương pháp phẫu thuật (bằng cách cắt dây thần kinh cảm giác đau đớn)
